Bryn Kentish yw arweinydd cyfathrebu Sefydliad Calon y Ddraig, gan weithio o fewn Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro. Ar ôl mynychu'r Academi Lledaeniad a Graddfa ym mis Hydref 2021, bu'n myfyrio ar bwysigrwydd adrodd straeon fel arf i feithrin perthynas ddilys â chydweithwyr ac wrth wneud newid ystyrlon ar raddfa fawr.

A minnau wedi helpu i’w hyrwyddo ers 2019, cefais y fraint o allu mynychu’r Academi Lledaeniad a Graddfa o’r diwedd ym mis Hydref 2021. Roeddwn yn cyfranogi fel rhan o brosiect i newid model apwyntiadau dilynol cleifion allanol ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro, ond bydd yr hyn a ddysgais gan yr Academi yn mynd ymhell y tu hwnt i unrhyw brosiect unigol, a bydd yn sicr yn effeithio ar fy ngwaith o ddydd i ddydd fel swyddog cyfathrebu proffesiynol.

Caiff y rhaglen tri diwrnod ei chynnal gan Sefydliad Calon y Ddraig mewn partneriaeth â sefydliad o’r enw’r Billions Institute. Fe’i cynllunnir i helpu timau sydd wedi datblygu prosiect llwyddiannus neu ddull arloesi mewn un maes, i fynd â’u gwaith a’i ledaenu ar draws y system maent yn gweithio ynddi. Mae’r anallu i ledaenu dulliau arloesi a syniadau yn rhwystr enfawr y mae staff yn y GIG yn ei wynebu, er mai’r cyfan rydym am ei wneud fel staff yw gwneud yr hyn sydd orau i’r claf. Mae’r Academi Lledaeniad a Graddfa yn rhoi’r offer a’r wybodaeth i dimau, am eu hunain a’r systemau maent yn gweithio o’u mewn, i ddechrau mynd i’r afael â’r cymhlethdod hwn. Pan fyddant yn ei ddatrys, mae’r newidiadau y gallant eu cyflwyno yn gwbl chwyldroadol.

A minnau wedi ysgrifennu am lwyddiannau’r timau a gymerodd ran yn y rhaglen yn y ddwy academi flaenorol, roeddwn yn gyfarwydd â chysyniad y cwrs ac yn llawn cyffro i gyfranogi. Fodd bynnag, rhaid i fi gyfaddef fod gennyf rai amheuon yn ei gylch: sut y gallai rhaglen tri diwrnod fod mor arloesol? A allai wir newid y ffordd y mae ei chynrychiolwyr yn gweithredu wrth geisio cyflwyno newid, neu a ydynt yn dychwelyd yn araf i’r sefyllfa sydd ohoni pan fyddant yn mynd yn ôl i’r swyddfa? A yw ei gwersi craidd yn wirioneddol sylfaenol i’r llwyddiannau y mae timau blaenorol wedi’u mwynhau, neu a oeddent yn lwcus yn unig? Erbyn diwedd y diwrnod cyntaf, roedd y rhaglen wedi cyflawni, ac eisoes wedi rhagori ar bob un o’m disgwyliadau; gallai ateb bob un o’r gofynion hyn, ac roedd yn sicr yn gwneud hynny.

Caiff yr Academi ei haddysgu gan Becky Margiotta o’r Billions Institute a chaiff ei hwyluso gan nifer o gyn-fyfyrwyr y mae’n amlwg wrth edrych arnynt eu bod yn cael cymaint o foddhad o fod yna ag yr ydych chi (a’r un boddhad a gawsant y tro cyntaf iddyn nhw fynychu). Ar wefan y Billions Institute, mae bywgraffiad Becky yn datgan ei bod yn “ysbrydoli ac yn cefnogi arweinwyr…i gamu’r holl ffordd i wneud yr hyn y maent yma i’w wneud ar y blaned hon.” Nid gormodiaith yw hyn. Mae Becky a’r hwyluswyr yn siarad gyda chymaint o frwdfrydedd dros gynnwys y cwrs a’r prosiectau a gyflwynir gan y timau sy’n mynychu, fel eu bod yn llwyddo’n gyflym i wneud i’r cynrychiolwyr deimlo’n hyderus iawn ynghylch eu syniadau a’u diben.

Cyn sefydlu’r Billions Institute a datblygu eu model ar gyfer newid ar raddfa fawr, o’r enw The Model for Unleashing, arweiniodd Becky yr Ymgyrch 100,000 o Gartrefi .yn UDA. Gwnaeth yr ymgyrch hon ddefnyddio 186 o ddinasoedd i gael 105,000 o bobl oddi ar eu strydoedd o fewn pedair blynedd yn unig. Mae llawer o’r hyn a ddysgir ar y rhaglen yn seiliedig ar y profiad hwn, ac mae Becky yn eich arwain, â dilysrwydd gwirioneddol, drwy’r stori ynghylch sut y gwnaeth hi a’i thîm, ar ôl profi straen aruthrol, ddod i’r casgliad na allent fyth gyflawni eu nod os oeddent yn mynnu cadw rheolaeth ac ymgymryd â’r holl waith eu hunain.

Mae’r Model for Unleashing wedi’i lunio i’r gwrthwyneb uniongyrchol i’r ffordd hon o weithio, ac mae’r Billions Institute yn diffinio newid llwyddiannus ar raddfa fawr fel “trefnu colli rheolaeth ar filoedd o bobl na fyddwch chi byth yn cyfarfod â hwy fwy na thebyg, sy’n symud yn y cyfeiriad a ddymunir yn gyffredinol.” Neu fel y dywed Becky, “Pan fydd rhywun ar ochr arall y byd yn gwneud eich peth chi yn eu ffordd nhw, ac na wyddant unrhyw beth amdanoch, yna rydych yn gwybod eich bod wedi llwyddo.” Mae graddfa’r newid a ragwelir yn golygu, pan fyddwch yn edrych yn ôl, prin y byddwch yn gallu cofio sefyllfa cyn i’r newid hwn fodoli. Ond sut ydych chi’n cyflawni hyn?

Un o’r gweithgareddau cyntaf a wnewch yn yr Academi Lledaeniad a Graddfa yw creu map o’ch bywyd a’r prif ddigwyddiadau sydd wedi’ch arwain at eich sefyllfa bresennol. O’r dasg gyntaf hon, mae’r Academi Lledaeniad a Graddfa yn gosod ei hun ar wahân i raglenni eraill, am ei bod yn rhaglen sy’n mynd ati’n ddeheuig i gyfuno agweddau technegol ar theori gwella a mewnsylliad dwys. Mae’n eich galluogi i ailfeddwl am y gwaith rydych yn ceisio ei wneud a chydnabod y gwerthoedd, y safbwyntiau a’r rhagfarnau rydych yn eu harddel, er mwyn lleihau’r risg o barhau â’r sefyllfa sydd ohoni yn ddiarwybod.

Roedd rhannu’r digwyddiadau yn eich bywyd a’r gwaith rydych yn ceisio ei ledaenu yn ddarnau cyfansoddol, fel pe baent yn guriadau mewn naratif, yn dasg hynod anodd, ac yn un a wnaeth ymestyn meddylfryd pawb, gan arwain at drafodaethau heriol ymhlith y timau o’r cychwyn. Gwn nad fi oedd yr unig berson oedd yn teimlo’n hollol flinedig, wedi fy ngorlethu ac yn dioddef pen tost ofnadwy wrth adael diwrnod cyntaf yr Academi .

Ond yn y dasg hon, gwnaeth ein tîm ffurfio cyswllt drwy gyfrwng y straeon y gwnaethom eu hadrodd wrth ein gilydd. Daeth cydweithwyr yn ffrindiau wrth i ni gydymdeimlo â phriod ddigwyddiadau ein bywydau a’r gwerthoedd rydym yn eu harddel o ganlyniad i fod wedi’u profi. Daeth ein cenhadaeth a’n diben yn gliriach wrth i ni gytuno ar y gwerthoedd a’r nodau cyffredin hynny ar gyfer y prosiect. Daeth y gwaith hwn yn sylfaen ar gyfer gweddill ein hamser gyda’n gilydd yn yr Academi, a dyma’r conglfaen ar gyfer gwaith ein tîm i’r dyfodol.

Wrth ddychwelyd i’r Academi ar yr ail ddiwrnod, roedd pŵer y straeon rydym yn eu hadrodd wrth ein hunain ac wrth ein gilydd yn thema fawr a oedd yn codi dro ar ôl tro. Dywedai Becky na allai orbwysleisio pwysigrwydd cadw’r elfen ddynol ar flaen, ac yng nghanol unrhyw nod a osodwyd gennym. Er enghraifft, mae’r nod o roi llwybr penodol ar waith mewn 20% o wasanaethau, wedi’i ystyried yng nghyd-destun yr effaith uniongyrchol ar fuddiolwyr y gwaith, yn dod yn nod i arbed amser neu hyd yn oed achub bywydau nifer benodol o gleifion o fewn amserlen benodol.

Roedd yr ailgynllunio ysgafn hyn o safbwynt yr hyn roeddent am ei gyflawni yn taro tant gwirioneddol gyda mi. Yn y ffordd hon, rydym yn atebol i’n hunain ac i’r cleifion yr ydym yn ymrwymedig i wella eu bywydau. Mae’n ein grymuso i adrodd stori’r prosiect mewn ffordd fwy cymhellol, gan sicrhau pa faterion sy’n cael y prif sylw a chynyddu’r tebygolrwydd y bydd eraill yn ateb galwad ein tîm i weithredu, drwy fabwysiadu ac addasu’r datrysiad a gynigir.

Wrth i’r Academi barhau, ailystyrir y thema ganolog hon o adrodd stori dro ar ôl tro. “Nid yw gwybodaeth yn gyfystyr â chymhelliant!” dywed Becky, gan amlygu’r gamdybiaeth, wrth ddod wyneb yn wyneb â data neu ystadegau’n unig, y bydd pobl yn gweithredu i fynd i’r afael â hwy. Nid dyma’r achos, hyd yn oed os ydynt yn peri syndod mawr; nid yw data yn newid ymddygiad dynol, emosiynau sy’n gwneud hynny.

Mae hyn yn sicr yn rhywbeth y gallaf ei ddeall. Mae gennym y data, mae gennym lwyth ohono. Yn aml bydd gan eich cynulleidfa’r data hefyd (neu byddant yn ymwybodol ohono o leiaf), ond byddant yn ei ddiystyried neu’n ei anwybyddu oherwydd na allant, ac nid ydynt, yn cysylltu ag ef ar lefel emosiynol. Gallwn ei gyflwyno drosodd a throsodd mewn ffyrdd gwahanol, ond hyd nes y deuwn o hyd i ffordd o wneud y cyswllt hwn, ni fydd yn ennyn dealltwriaeth ac ni fydd yn ysbrydoli camau gweithredu.

Mae adrodd y stori sy’n ymwneud â’r data yn gallu ennyn adwaith empathetig, emosiynol y gwrandäwr, i’w gymell i roi cynnig ar rywbeth gwahanol o leiaf. Drwy sefydlu strwythurau naratif syml cyd-destun, gwrthdaro a chanlyniad, gallwch greu dirgelwch i ennyn a chynnal diddordeb eich cynulleidfa, gan blannu syniad yn eu meddyliau, na allant byth gael gwared ohono.

Mae hwn yn elfen graidd o’r hyn a ddysgir yn yModel for Unleashing. Mae adrodd straeon yn ffordd o sefydlu grym o fewn eich system, ac yn ddull allweddol o ysgogi newid: adrodd eich stori, creu empathi, ysbrydoli camau gweithredu. Mae hefyd yn rhywbeth yr wyf i’n credu’n gryf iawn ynddo. Wrth gwblhau fy map bywyd fy hun, teimlais fod yn rhaid i mi gynnwys y tro cyntaf y gwnaeth fy nhad ddarllenThe Hobbit i mi yn fachgen ifanc (mae dal gen i’r un copi o’r llyfr hwnnw ar fy silff heddiw). YnThe Hobbit, mae Tolkien yn ysgrifennu “Pe bai mwy ohonom yn rhoi gwerth ar lawenydd a chân yn hytrach na chasgliadau aur, byddai’r byd yn lle hapusach.”

A wnes i fewnoli hyn, yn fachgen pum mlwydd oed, gan fy arwain yn ddi-alw’n-ôl ar hyd y llwybr lle yr wyf wedi cyrraedd heddiw? Rwy’n amau hyn, ond mae’n un o’r syniadau hynny sydd wedi aros yn fy meddwl, yn rhywbeth na allaf gael gwared ohono flynyddoedd yn ddiweddarach..O gael fy niddori gan straeon Bilbo Baggins a chuddio o dan y flanced rhag y Smaug ofnadwy, i fynd i’r brifysgol i astudio Llenyddiaeth Saesneg, hyd at lwyddo i gael y swydd anrhydeddus o helpu staff anhygoel y GIG i adrodd eu straeon fel swyddog cyfathrebu proffesiynol, sylweddolais fod stori fy mywyd i, mewn gwirionedd, wedi’i llunio gan straeon, a thra gall stori dda newid eich meddwl, gall stori wych eich newid chi.

Gyda’r pwyslais a roddir ar adrodd straeon yn cael ei ystyried yn elfen ganolog i gyflawni newid ar raddfa fawr ynModel for Unleashingy Billions Institute, credaf y bydd yr ymarfer yn allweddol ar gyfer y timau sydd wedi mynychu’r Academi Lledaeniad a Graddfa wrth symud ymlaen. Wrth i bŵer eu straeon gael ei wireddu, bydd yn dod yn elfen gynyddol gyffredin o arferion cyfathrebu GIG Cymru, gan ategu’r dulliau cyfathrebu gweithredol, hanfodol rydym oll yn gyfarwydd â hwy.

Ar gyfer Academïau Lledaeniad a Graddfa’r dyfodol, byddwn yn argymell yn ddiffuant fod timau yn cadw lle ar gyfer eu cydweithwyr cyfathrebu ar eu byrddau. Ni ellir gorbwysleisio gwerth eich straeon, a bydd cael cydweithiwr yno i’ch helpu i’w hadrodd a rhoi platfform i chi wneud hynny yn hynod werthfawr i’ch prosiect o’r diwrnod cyntaf un.

O’m safbwynt i, mae lansio Sefydliad Calon y Ddraig wedi rhoi platfform i ni allu rhannu straeon anhygoel pobl o fewn y GIG yng Nghymru a’r tu allan iddo, sy’n gweithio i’w wella ym mha bynnag ffordd a allant, a byddaf i’n parhau i’w helpu i adrodd eu straeon cyhyd â bod stori i’w hadrodd. Fel y mae Terry Pratchett yn ysgrifennu, “Mae stori bob amser. Mae’r cyfan yn straeon, mewn gwirionedd. Mae’r haul yn codi bob bore yn stori. Mae popeth yn adrodd stori. Newidiwch y stori, newidiwch y byd.”